حکمت ۴۰

تکمیل این اپیزود

اگر مهمان یا اسپانسری جا افتاده، از فهرست موجود انتخاب کن یا نام تازه‌ای پیشنهاد بده. پیشنهادها بعد از بررسی مدیر عمومی می‌شوند.

متن منتشرشده توسط پادکستر

توضیحات اپیزود

وَ قَالَ (علیه السلام): لِسَانُ الْعَاقِلِ وَرَاءَ قَلْبِهِ، وَ قَلْبُ الْأَحْمَقِ وَرَاءَ لِسَانِهِ. آنچه از کلام امام علیه السلام استفاده می‌شود: زبانِ انسانِ عاقل، پشتِ قلب او قرار دارد؛ یعنی تا نیندیشد و نسنجَد، لب به سخن نمی‌گشاید. اما قلبِ انسانِ نادان، پشتِ زبان اوست؛ یعنی سخن می‌گوید پیش از آن‌که بیندیشد. عاقل، سخنش را می‌سازد، می‌سنجَد، و آنگاه بر زبان جاری می‌کند. اما نادان، سخن را بی‌درنگ می‌گوید و سپس درمی‌یابد که چه گفته است. واژه‌ها: لِسَانُ: زبان، گفتار، حرف الْعَاقِلِ: آدم عاقل، خردمند، کسی که فکر می‌کنه وَرَاءَ: پشت، عقب، پسِ قَلْبِهِ: دلش، قلبش، عقل و درونش وَ: و، همچنین، همینطور قَلْبُ: دل، عقل، باطن الْأَحْمَقِ: آدم نادون، بی‌فکر، سبک‌سر وَرَاءَ: دنبال، پشت، پسِ لِسَانِهِ: زبانش، دهنش، گفتارش شرح: خیاط‌ها، بزازها، اول پارچه را اندازه می‌گیرند و بعد قیچی می‌زنند و می‌برند و برش می‌دهند. اندازه نگرفته، امکان ندارد پای قیچی به میان بکشند. حالا زبان، قیچی است و سخن گفتن، عین قیچی زدن. ندیدی گاهی با یک حرف، رابطه و ارتباط شما با کسی یا کسانی برای همیشه قطع و قیچی می‌شود؟ پس زبان قیچی است و کار قیچی را می‌کند. به همین خاطر، مثل قیچیِ بزاز و خیاط، اول باید اندازه گرفت؛ اندازهٔ ظرفیتِ طرف مقابل و اندازهٔ تأثیر و تأثیرگذاریِ سخن، همینطور آستانه تحمل خود، چون به هر حال به دنبال هر گفتنی شنیدنی است، و آنگاه قیچی زد، یعنی زبان به سخن گشود. به همین خاطر سعدی می‌گفت: نباید سخن گفت ناساخته نشاید بریدن نینداخته می‌گفت ناساخته یعنی نسنجیده نباید سخن گفت، همان‌طور که نینداخته یعنی اندازه نگرفته، نباید پارچه را برید. و ساده‌ترش را جای دیگری گفت: اول اندیشه وانگهی گفتار یعنی اول فکر کن، بعد حرف بزن. و این‌ها را سعدی از پیش خود نگفت، بلکه ترجمهٔ سخنِ وجود نازنینِ امیرالمؤمنین است. حقیقتاً سعدی، عین زنبور عسلی است که روی گل می‌نشیند و از شهد آن می‌نوشد و از آن عسل می‌سازد و کام همگان را شیرین می‌نماید. او بر خوانِ سفرهٔ سخنِ امام نشسته است و شهد آن را نوشیده و از کلامِ خود عسل ساخته است. و سخن امام علیه‌السلام این است: لِسَانُ الْعَاقِلِ وَرَاءَ قَلْبِهِ، یعنی آدم عاقل، زبانش دفتر خاطرات نیست که هر حرفی در آن باشد و زده شود، چون زبانش پشتِ قلبش ـ که در اینجا به معنای عقل است ـ قرار دارد. یعنی چه؟ یعنی اول تعقل می‌کند، اندیشه می‌کند، اندازه می‌گیرد، و آنگاه به زبان سخن می‌گوید. و همین اندازه گرفتن و تعقل نمودن و سکوت کردن، ممکن است از یک دعوای بزرگ، یک دل‌خوری عمیق، و یک پشیمانیِ طولانی جلوگیری کند. و اینجاست که دهان، عین صدف می‌شود که وقتی باز می‌شود، لؤلؤ و مروارید بیرون می‌ریزد. نقطهٔ مقابل انسان عاقل، احمق است. و احمق درست بر خلاف عاقل: وَ قَلْبُ الْأَحْمَقِ وَرَاءَ لِسَانِهِ؛ یعنی عقلش پشت زبانش قرار دارد. یعنی اول حرف می‌زند، و بعد فکر می‌کند که چه گفت! و حاصل گفته‌اش نیز چیزی جز پشیمانی نیست. و در حقیقت باید گفت: عاقل، اول فکر می‌کند، بعد حرف می‌زند. احمق، اول حرف می‌زند، بعد پشیمان می‌شود. و بر اساس این سخن امام علیه‌السلام، زبان آینهٔ عقل است، بلکه تستِ عقل است و می‌خواهد بگوید: علامت عاقل بودن تو، همین است که پیش از سخن، فکر کنی. و تو وقتی عاقلی که جای زبانت پشتِ عقلت باشد و هرگز جابه‌جا نشود. و از جمله جاهایی که این جابه‌جایی به‌شدت اتفاق می‌افتد، در عصبانیت‌هاست. در عصبانیت‌ها، زبان عقل را کنار می‌زند و خود جلو می‌افتد و جلودار می‌شود. به همین خاطر، در وقت عصبانیت توصیه کرده‌اند که حتماً جابه‌جا شوید. درست مثل کتری که وقتی روی اجاقِ صحرایی به جوش می‌آید، آن را از روی اجاق کنار می‌گذارید. بر همین اساس، امام صادق علیه‌السلام فرمود: اذا غضبت فغیّر مکانک هرگاه و هرجا غضبناک و عصبانی شدی، سریع جابه‌جا شو. نتیجه‌ اینکه: زبان می‌تواند پل باشد یا تیغ، پیوند دهد یا بگسلد. و تفاوتش تنها در یک چیز است: پیش از سخن، اندیشه کرده‌ای یا نه. برای پیاده‌سازی این حکمت در زندگی: ۱. قبل از هر سخن از خودت بپرس: «آیا این سخن لازم است؟» ۲. هنگام عصبانیت، مکانت را عوض کن. ۳. در گفت‌وگوهای خانوادگی، ابتدا ظرفیت شنونده را بسنج، سپس موضوع را با نرمی مطرح کن. ۴. دفترچه‌ای داشته باش و در آن، جمله‌هایی که باعث دلخوری یا پشیمانی شده‌اند، یادداشت کن و از آن‌ها درس بگیر. ... کانال تفسیر قرآن کریم : https://castbox.fm/ch/4548650 کانال تفسیر گزیده (۶۰۴ روز با قرآن) : https://castbox.fm/ch/5687188 امام زمان (عج) : https://castbox.fm/ch/4828360 کانال شرح گلستان سعدی : https://castbox.fm/ch/4757516 کانال شرح اشعار سعدی : https://castbox.fm/ch/4748332 ...

نظرها