حکمت ۳۸ بخش چهارم

تکمیل این اپیزود

اگر مهمان یا اسپانسری جا افتاده، از فهرست موجود انتخاب کن یا نام تازه‌ای پیشنهاد بده. پیشنهادها بعد از بررسی مدیر عمومی می‌شوند.

متن منتشرشده توسط پادکستر

توضیحات اپیزود

وَ أَكْرَمَ الْحَسَبِ حُسْنُ الْخُلُقِ امیر گل‌ها که درود خدا بر او باد فرمود: و شریف‌ترین، باارزش‌ترین، شایسته‌ترین حسب و نسب، نَسَب و جایگاه، افتخار و پشتوانه‌ی هر انسان، اخلاق نیکو، رفتار خوش، منش زیبا، خوی نرم و برخورد انسانی اوست. واژه‌ها: وَ: و، همچنین، سپس أَكْرَمَ: شریف‌ترین، گرامی‌ترین، باارزش‌ترین الْحَسَبِ: نَسَب، شرافت خانوادگی، افتخار اجتماعی حُسْنُ: زیبایی، نیکویی، خوبی الْخُلُقِ: اخلاق، رفتار، منش شرح: در بین درختان، درخت‌هایی که چوب نرمی دارند، هم به این راحتی‌ها نمی‌شکنند و هم شاخ و برگ بسیاری دارند. نمونه‌ی آن بید مجنون است. بید مجنون را نگاه کنید، چوب نرمی دارد؛ به همین خاطر می‌بینید به‌راحتی نمی‌شکند و در برابر طوفان‌ها، به جهت انعطافی که دارد، نه تنها خورد نمی‌شود بلکه به رقص هم در می‌آید؛ درست مثل یک زلف پریشان، زلفی در مسیر باد. اما درختی که چوبی سخت داشته باشد، هم به‌راحتی می‌شکند و هم شاخ و برگ چندانی ندارد. و نمونه‌ی آن سپیدار است. سپیدار در برابر طوفان خورد می‌شود و شاخ و برگ چندانی هم ندارد. و این، دقتی است که وجود نازنین امیرالمؤمنین‌ (ع) روی درختان داشت. لذا در جایی فرمود: كُلَّمَا لَانَ عُودُهُ كَثُفَتْ أَغْصَانُهُ؛ هر درختی که چوب نرمی داشته باشد، شاخ و برگ بیشتری دارد. و این هنر نرمی است که حتی در چوب هم اثر می کند و آن را مقاوم و برخوردار می‌سازد، حال اگر در انسان باشد چه خواهد کرد! و انسان هم می‌تواند مثل بید مجنون باشد و هم می‌تواند مثل سپیدار. اگر نرم و نرم‌خو بود، بید مجنون است و همه را مجنون خود می‌کند و هواخواه و هوادار فراوانی پیدا می‌کند و به این راحتی‌ها هم از کوره در نمی‌رود و نمی‌شکند. اما اگر مثل سپیدار، سفت و خشک و خشن و سخت بود، هم زود اعصابش خورد می‌شود و می‌شکند و هم طالب و هواخواه چندانی نخواهد داشت. مردم، هواخواه و هوادار کسی هستند که نرم باشد. حتی ثروت این جاذبه را ندارد؛ حتی دانش هم این جاذبه را ندارد؛ شجاعت هم ندارد. شما پیامبر اسلام را ببینید؛ در شجاعت بی‌همتا بود. تا جایی که شجاع‌ترین مردم که امیرالمؤمنین (ع) باشد در نهج‌البلاغه می‌فرماید: ما وقتی که کوره‌ی جنگ داغ می‌شد، به پیامبر پناه می‌بردیم. و در دانش، دانش اولین و آخرین را داشت. و در ثروت، به دلیل خدیجه، ثروتمندترین بود. اما قرآن روی هیچ‌کدام دست نمی‌گذارد و می‌گوید: اگر هواخواه و هوادار داری، چون نرم و منعطفی؛ اگر خشک و خشن بودی، از کنار تو می‌رفتند و کناره می‌گرفتند. لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ؛ اگر خشک و خشن بودی، کسی پیرامون تو نمی‌ماند. فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ بلکه به خاطر رحمت خدا که نصیب تو شد، تو نرم‌خو بودی و هواخواه تو شدند. البته نرمی و نرم‌خویی، یک نماد و یک نمونه‌ی اخلاق زیباست و تنها نرمی و نرم‌خویی نیست که آدمی را مطلوب می‌کند و دیگران را خواهان آدمی می‌سازد. بلکه تمام اخلاق های نیکو از همین دست است. صداقت هم همین است، انصاف هم همین است، لوتی‌گری و جوانمردی هم همین است. فروتنی، خوش‌رویی، گذشت، وفاداری، مهربانی، مسئولیت‌پذیری، حلم، ادب، بخشندگی، قناعت، رازداری، خوش‌قولی، توکل، ایمان، سکوت به‌موقع، اعتدال، خوش‌بینی، خیرخواهی، حق‌پذیری، دل‌سوزی، نجابت، احترام، دلسوزی، سخاوت، وقار، استواری، کنترل خشم، همه و همه آدمی را خواستنی می‌کنند. اساساً اخلاق نیکو، خلقیات نیکو موجب می‌شوند که آدم‌ها روی انسان حساب باز کنند. البته خیلی چیزها موجب می‌شود که دیگران روی شما حساب باز کنند و دور و بر شما جمع بشوند، اما جمع نمی‌مانند، و ماندگار نیست. بله، ثروت موجب می‌شود کسانی دور شما جمع شوند، اما ثروت همیشه نیست؛ قدرت همین‌طور، شهرت همین‌طور، زیبایی همین‌طور، خیلی کارهای دیگر هم همین‌طور. الان در شبکه‌های اجتماعی، طرف برای اینکه دنبال‌کننده‌ی بیشتری داشته باشد، هواخواه و هوادار بیشتری داشته باشد، هر کاری را می‌کند؛ ولی هر کاری که شرافتمندانه نیست. و این‌جور حساب باز کردن‌ها ارزشی ندارد. امیرالمؤمنین فرمود: أَكْرَمُ الحَسَبِ حُسْنُ الخُلُقِ؛ ارزشمندترین چیزی که برای انسان حسب محسوب می‌شود و موجب می‌شود دیگران روی او حساب باز کنند و مایه‌ی وجاهت و توجه می‌شود، زیبایی اخلاق است و اخلاق زیباست. جالب است بدانید در یک مقاله آمده بود که با زنان بسیاری مصاحبه شده بود و نظرخواهی که شما از چگونه مردانی خوشتان می‌آید و جالب اینجاست که هیچ کدام نگفته بودند از مردان قدرتمند یا مردان پرآوازه و مشهور یا مردان ثروتمند و برخوردار بلکه گفته بودند ما از مردان مهربان خوش مان می‌آید و این همان حقیقتی است که امیرالمومنین ع از آن پرده برداشت، یعنی حسن خلق و اخلاق خوش و اخلاق نیکو. و این حسن خلق بنابر فرموده پیامبر نازنین اسلام ص همان حقیقت دین است. در خبر آمده است که کسی برابر پیامبر ایستاد و پرسید: مَا الدِّينُ؟ دین چیست؟ فرمود: حُسْنُ الخُلُقِ؛ خوش اخلاقی. رفت سمت راست، همین سؤال را دوباره پرسید. فرمود: حُسْنُ الخُلُقِ رفت سمت چپ، برای بار سوم پرسید. فرمود: حُسْنُ الخُلُقِ رفت پشت سر، برای بار چهارم پرسید. فرمود: حُسْنُ الخُلُقِ و چه رند بود این مرد عرب! و شاید برای شما عجیب باشد که چرا یک سؤال را چهار بار، هر بار هم در یک جهت پرسید؟ ولی او می‌خواست بفهمد که آیا این پیامبر به آنچه می‌گوید پایبند است و دینی را که ادعا می‌کند، خودش هم دارد. او خواست با این کار، او را عصبانی کند. و اگر عصبانی می‌شد یعنی حسن‌خلق نداشت، یعنی دین نداشت، یعنی فقط حرف می‌زند. اما آن پیامبر نازنین هر چهار بار، با حسن‌خلق فرمود: حُسْنُ الخُلُقِ حالا ممکن است شما بگویی دین که فقط اخلاقیات ندارد، اعتقادات و احکام را هم دارد؛ چرا فرمود دین همان اخلاق است و اخلاق همان دین؟ چون اعتقادات هم برای رسیدن به همین اخلاق است. کسی که اعتقاد به خداوند، به پیامبر، به قیامت، به قرآن داشته باشد، چنین کسی دروغ نمی‌گوید، کلاهبرداری نمی‌کند، مال مردم را بالا نمی‌کشد و با این کار خود مایه‌ی آزار مردم نمی‌شود، و همه‌ی این‌ها اخلاقیات است. پس اعتقادات می‌شود نتیجه اخلاق. احکام هم همین‌طور. اگر خمسی است، اگر زکاتی است، برای رسیدن به سخاء، سخاوت و سخاوتمندی و بخشش و بخشندگی است. یا در ایام حج است. به حاجی گفته می‌شود: حتی یک مورچه را نباید زیر پا له کند. حتی یک برگ گیاه را نباید از گیاه جدا کند. همه چیز و همه کس باید در کنار او در امن و راحت باشند. این یعنی چه؟ این یعنی از این به بعد باید آزارت حتی به موری نرسد، تا چه رسد به انسان. پس حج هم که از احکام است مقدمه‌ی اخلاق است، و زمینه‌ای است برای اخلاقی شدن. و اخلاقی شدن همان اسلام است که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: الإِسْلَامُ هُوَ حُسْنُ الخُلُقِ؛ و اسلام هم که همان دین است که قرآن فرمود: إِنَّ الدِّينَ عِندَ اللَّهِ الإِسْلَامُ؛ پس دین، اسلام است و اسلام، حسن خلق. و حسن خلق نباشد، نه اعتقادات به کار می‌آید و نه احکام. دلیل روشن آن کلام رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم است که در پاسخ کسی که پرسید: فُلَانَةٌ تَقُومُ اللَّيْلَ وَتَصُومُ النَّهَارَ وَتَتَصَدَّقُ وَهِيَ تُؤْذِي جَارَهَا بِلِسَانِهَا؟ گفتند فلان زن هر شب به نماز شب می‌ایستد و هر روز روزه‌دار است و همیشه دست به جیب می‌شود اما همسایه خود را به زبان می‌آزارد. فرمود: لَا خَيْرَ فِيهَا، وَهِيَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ؛فرمود هیچ خیری در او نیست یعنی نه نماز او نماز است نه روزه او روزه نه صدقه او صدقه و او در قیامت در دل آتش است. و این یعنی از هیچ یک از اعمال خود نه از نماز و روزه خود که ریشه در اعتقادات او دارد و نه از صدقات خود که ریشه در احکام دارد هیچ طرفی نمی‌بندد و هیچ بهره و نصیبی ندارد . نتیجه‌ اینکه: ریشه‌ی دین، حسن‌خلق است. اخلاق نیکو نه‌تنها پایه‌ی دینداری است، بلکه راز ماندگاری و محبوبیت انسان در دل‌هاست. برای پیاده‌سازی این حکمت در زندگی: ۱. نرم‌خویی را تمرین کن؛ در خانه، محل کار، حتی در خیابان ۲. در بحث‌ها بیشتر بشنو، کمتر برآشفته شو ۳. پیش از هر تصمیم، اخلاق را معیار قرار بده نه منافع شخصی ۴. در رسانه‌های اجتماعی به جای تأثیرگذاری سریع، تأثیرگذاری پایدار را انتخاب کن ۵. روزانه از خود بپرس: امروز چه کسی را با اخلاقم آرام کردم؟ ... کانال تفسیر قرآن کریم : https://castbox.fm/ch/4548650 کانال تفسیر گزیده (۶۰۴ روز با قرآن) : https://castbox.fm/ch/5687188 امام زمان (عج) : https://castbox.fm/ch/4828360 کانال شرح گلستان سعدی : https://castbox.fm/ch/4757516 کانال شرح اشعار سعدی : https://castbox.fm/ch/4748332 ...

نظرها