حکمت ۳۸ بخش پنجم

تکمیل این اپیزود

اگر مهمان یا اسپانسری جا افتاده، از فهرست موجود انتخاب کن یا نام تازه‌ای پیشنهاد بده. پیشنهادها بعد از بررسی مدیر عمومی می‌شوند.

متن منتشرشده توسط پادکستر

توضیحات اپیزود

يَا بُنَيَّ إِيَّاكَ وَ مُصَادَقَةَ الْأَحْمَقِ، فَإِنَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَنْفَعَكَ فَيَضُرُّكَ آنچه از کلام امام علیه السلام استفاده می‌شود: پسرم، از رفاقت با نادان دوری کن؛ رفیقی که فهم و درایت ندارد، حتی وقتی نیتش خیر است و خیال می‌کند می‌خواهد به تو کمک کند، در عمل به تو آسیب می‌زند. نادان از روی محبت هم که قدم بردارد، زمین می‌زند؛ چون دل دارد اما تشخیص ندارد. پس رفاقتت را با کسی ببند که عقلش چراغ راهش باشد، نه کسی که محبتش کور و تصمیم‌هایش بی‌حساب است. واژه‌ها: يَا: ای بُنَيَّ: پسرم، فرزندم، نور چشمم إِيَّاكَ: بر حذر باش، بپرهیز، دوری کن وَ: و، همچنین، نیز مُصَادَقَةَ: دوستی، رفاقت، صمیمیت الْأَحْمَقِ: نادان، کم‌عقل، سبک‌سر فَإِنَّهُ: زیرا که او، چون او، چراکه او يُرِيدُ: می‌خواهد، قصد دارد، نیت دارد أَنْ: که، تا، برای اینکه يَنْفَعَكَ: سود برساند، کمکت کند، مفید باشد فَيَضُرُّكَ: آسیب می‌زند، ضرر می‌رساند، لطمه می‌زند شرح: دریغ و درد که تا این زمان ندانستم که کیمیای سعادت، رفیق بود، رفیق کیمیا در گذشته نام دانشی بود که به‌واسطهٔ آن فلزات را دگرگون می‌کردند؛ مثلاً مس را به طلا تبدیل می‌نمودند. امروز نیز با تکنولوژی هسته‌ای امکان چنین تبدیلی وجود دارد، اما به‌شدت پرهزینه است و به‌صرفه نیست. به‌هرحال، هنر و هدف این دانش، تبدیلِ مسِ بی‌ارزش به طلای ارزشمند بود. مولانا نیز می‌گفت: من غلام آن‌که نفروشد وجود، جز بدان سلطان با افضال و جود. من غلام آن مَثلِ همت‌پرست، کو به غیر از کیمیا نارد شکست. پس کار کیمیا، تبدیل کردن است؛ تبدیل مرتبهٔ پایین به مرتبه‌ای بالاتر. در جایی هم در خطاب به خداوند می‌گوید: گر خطا گفتیم اصلاحش تو کن، مصلحی تو، ای تو سلطان سخن. کیمیا داری که تبدیلش کنی، گرچه جوی خون بود، نیلش کنی. این‌چنین میناگری‌ها کار توست، این‌چنین اکسیرها ز اسرار توست. حال حافظ می‌گوید که: رفیق، عین کیمیاست؛ یعنی از مسِ وجودِ آدمی، زر می‌سازد. یعنی اگر در پایین‌ترین حالت هم باشی، تو را بالا می‌کشد؛ حتی اگر شقاوتمند باشی، سعادتمندت می‌کند. و از همین رو، از رفیق به‌عنوان «کیمیای سعادت» یاد می‌کند. و چقدر زیبا گفت سعدی: سگ اصحاب کهف روزی چند، پیِ نیکان گرفت و مردم شد. قرآن کریم، سگ اصحاب کهف را در شمار اولیای خدا یاد می‌کند؛ مردان حق. زیرا قرآن می‌فرماید: مردم گفتند اصحاب کهف سه نفر بودند و چهارمین شان سگشان بود، یا پنج نفر بودند و ششمین شان سگشان. یعنی سگ را در ردیف ایشان قرار می‌دهد. نشان می‌دهد که رفاقت تا کجا تاثیرگذار است و این به‌روشنی نشان می‌دهد که رفیق، کیمیاست؛ کیمیای سعادت است. اما حسرت می‌خورد که این را دیر فهمیده و می گوید: دریغ و درد که دیر فهمیدم. یعنی تمام افسوس و تأسفش همین است که دیر دانسته است. البته، رفیقی کیمیای سعادت است که خوب باشد. رفیق خوب است که مس را طلا می‌کند، اما اگر رفیق بد باشد، حتی اگر خودت طلا هم باشی، تو را به مس بدل خواهد کرد. و این حقیقتی است که قرآن کریم نیز با صراحت به آن اشاره دارد. یکی از ناله‌های اهل جهنم در قرآن همین است: یا لیتنی لم أتخذ فلانًا خلیلًا کاش با فلانی، رفیق صمیمی نبودم. این یعنی صمیمیت‌ها می‌تواند انسان را به ورطهٔ نابودی بکشاند. نقشی که صمیمیت دارد، گاه از نبوت هم پیشی می‌گیرد: پسر نوح با بدان بنشست، خاندان نبوتش گم شد. پس رفیق نقش بزرگی دارد، چه خوبش و چه بدش. خوبش مس را طلا می‌کند، و بدش طلا را مس. و حالا، امیرالمؤمنین، رفیق‌های بد را لیست می‌کند. و چهار تیپ و شخصیت را برمی‌شمارد و نخستین آن‌ها را احمق می‌نامد. و احمق دو معنا دارد: نخست، کسی که ذاتاً کودن است؛ و عقلش نمی‌رسد. طبیعتاً کسی با چنین فردی رفیق صمیمی نمی‌شود، بلکه او را مایهٔ ننگ می‌داند. اما معنای دوم، که در اینجا نیز مقصود است، کسی‌ست که عقلش از کار افتاده است. و عقل همانند خورشید است. چنان‌که خورشید ممکن است گرفته شود و در آن زمان نگاه کردن به آن خطرناک است، عقل هم ممکن است دچار گرفتگی شود و این بسیار خطرناک‌تر است. در زمان خورشیدگرفتگی، چون نور کم است، مردمک چشم بازتر می‌شود و اشعه‌های مضر، مانند فرابنفش و مادون قرمز، بیشتر وارد چشم می‌شوند و به شبکیه آسیب می‌زنند. نتیجه‌اش تار شدن دید و حتی نابینایی است. عقل نیز همین‌گونه است. گرفتگی عقل نیز با حائل شدن چیزی میان آن و نور حقیقت رخ می‌دهد، و آن چیز، هوا و هوس است. یکی از شعرا نیز گفته است: إنارةُ العقل مكسوفٌ بطوع الهوى روشنایی عقل، با پیروی از هوا، دچار کسوف می‌شود. عقل، خورشید آسمان وجود انسان است. و گرفتگی آن به‌دست هوس، خطرناک‌ترین چیزهاست. همان‌گونه که نگاه به خورشید گرفته نور چشم را می‌بَرد، نگاه به انسان عقل‌گرفته نیز نور چشم باطن را خاموش می‌کند. از همین رو پیامبر فرمود: النظرُ إلى الأحمقِ يسخنُ البصر نگاه به احمق، نور چشم را می‌بَرد و می‌کاهد. به همین خاطر امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: يَا بُنَيَّ إِيَّاكَ وَ مُصَادَقَةَ الْأَحْمَقِ؛ مصادقه یعنی صمیمیت و رفاقت؛ یکی شدن و همدل شدن. می‌فرماید: پسرم، عزیزم، از رفاقت با آدم بی‌عقل بپرهیز. البته از معاشرت نهی نمی‌کند، از آمد و شد و سلام و علیک نهی ندارد. بلکه می‌فرماید چنین کسی را رفیق و همراه صمیمی خود قرار نده. رفیق گرمابه و گلستان قرار مده. دلیلش را هم بیان می‌کند: فَإِنَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَنْفَعَكَ فَيَضُرُّكَ؛ چراکه حتی وقتی می‌خواهد سودی به تو برساند، به تو آسیب می‌زند. چون عقل ندارد، و سود و زیان را تمییز نمی‌دهد. نتیجه آنکه خیرش هم برای تو شر است. نتیجه‌گیری کوتاه: رفیق خوب، همان کیمیای سعادت است؛ مس وجودت را طلا می‌کند. اما رفیق نادان، حتی اگر نیت خیر داشته باشد، تو را به ورطهٔ زیان می‌کشاند. برای پیاده‌سازی این حکمت در زندگی: ۱. در انتخاب دوستان صمیمی، دقتی بیش از هر انتخاب داشته باش. ۲. به جای آن‌که از روی دلسوزی با کسی صمیمی شوی، اول ببین عقل و تشخیص دارد یا نه. ۳. نیت خوب کافی نیست؛ باید عقل و تشخیص هم باشد. ۴. تأثیر رفیق صمیمی بر روح و مسیر زندگی، از هر چیز دیگری عمیق‌تر است. ... کانال تفسیر قرآن کریم : https://castbox.fm/ch/4548650 کانال تفسیر گزیده (۶۰۴ روز با قرآن) : https://castbox.fm/ch/5687188 امام زمان (عج) : https://castbox.fm/ch/4828360 کانال شرح گلستان سعدی : https://castbox.fm/ch/4757516 کانال شرح اشعار سعدی : https://castbox.fm/ch/4748332 ...

نظرها