حکمت ۳۸ بخش هشتم

تکمیل این اپیزود

اگر مهمان یا اسپانسری جا افتاده، از فهرست موجود انتخاب کن یا نام تازه‌ای پیشنهاد بده. پیشنهادها بعد از بررسی مدیر عمومی می‌شوند.

متن منتشرشده توسط پادکستر

توضیحات اپیزود

وَ إِيَّاكَ وَ مُصَادَقَةَ الْكَذَّابِ، فَإِنَّهُ كَالسَّرَابِ يُقَرِّبُ عَلَيْكَ الْبَعِيدَ وَ يُبَعِّدُ عَلَيْكَ الْقَرِيبَ. آنچه از کلام امام علیه السلام ستفاده می‌شود: از رفاقت با آدم دروغگو دوری کن، که همچون سراب است: دور را برایت نزدیک، و نزدیک را دور جلوه می‌دهد. معنی تک تک کلمه‌ها: وَ: و، همچنین، همینطور إِيَّاكَ: مراقب باش، مواظب باش، دوری کن مُصَادَقَةَ: دوستی، رفاقت، صمیمیت الْكَذَّابِ: دروغگو، آدم فریب‌کار، کسی که همیشه دروغ می‌گه فَإِنَّهُ: چون که اون، چون واقعاً اون آدم، واقعاً همچین کسی كَالسَّرَابِ: مثل سراب، شبیه خیال، عین توهم يُقَرِّبُ: نزدیک نشون می‌ده، جلوه می‌ده، واقعی نشون می‌ده عَلَيْكَ: به چشم تو، جلوی نگاهت، از دید تو الْبَعِيدَ: چیز دور، هدف دور، چیزی که باید براش کلی بری يُبَعِّدُ: دور نشون می‌ده، از چشم می‌ندازه، بی‌ارزش جلوه می‌ده عَلَيْكَ: به نگاه تو، از دید تو، پیش چشم تو الْقَرِيبَ: چیز نزدیک، دم دست، چیزی که همینجاست شرح: سراب آب نیست، اما آب می‌نماید و در یک صحرای سوزان، شما را سرشار از امید می‌کند و شما هم امیدوارانه، شتابان خود را می‌رسانید و وقتی رسیدید، می‌بینید از آب خبری نیست، شوره‌زار است. پس کار سراب این است که واقعیت‌ها را وارونه جلوه می‌دهد و به همان اندازه که امیدوار می‌کند، ناامید می‌سازد. از طرفی هم رمق و نیرو و انرژی شما را از شما می‌گیرد. حال، در نگاه أمیرالمؤمنین علیه‌السلام، دروغ‌گو درست عین سراب است؛ یعنی کارش این است که حقیقت را وارونه جلوه می‌دهد. به همین خاطر، وجود نازنین أمیرالمؤمنین (ع) به امام حسن مجتبی (ع) در آن آنات و لحظات واپسین که چیزی نمانده بود به شهادت، آخرین جمله‌ای که فرمود، این بود: وَ إِيَّاكَ وَ مُصَادَقَةَ الْكَذَّابِ؛ پسرم، بپرهیز از دوستی و رفاقت و صمیمیت با آدمی که کذّاب است. توجه داشته باشید، ما یک «کاذب» داریم و یک «کذّاب». کاذب کسی است که دروغگوی قهاری نیست اما گاه‌گاهی دروغ می‌گوید، درست مثل کسی که سیگاری نیست، اما گاه‌گاهی پکی هم به سیگار می‌زند. و چنین کسی با سرفه‌های مکرری که می‌کند، خود را لو می‌دهد. همینطور کسی هم که کارش دروغ‌گویی نباشد و گاه‌گاهی دروغی بگوید، خودبه‌خود لو می‌رود. أمیرالمؤمنین ع این افراد را مدّ نظر ندارند و دوستی و رفاقت و صمیمیت با چنین کسانی منع و نهی نمی کند. وگرنه باید همه را کنار گذاشت، چون هر کسی ممکن است گاه و بی‌گاه دروغ بگوید. حقیقتی که وجود نازنین امام صادق علیه‌السلام به آن اشاره فرمود؛ کسی پرسید: آیا کسی که گاه‌گاه دروغ می‌گوید، کذّاب است؟ قالَ: لا، ما مِن أَحَدٍ إِلَّا يَكُونُ ذلِكَ مِنهُ، وَلَكِنِ الْمَطبُوعُ عَلَى الْكَذِبِ. فرمود نه هیچ کسی پیدا نمی‌کنی که گاه گاه دروغ نگوید، کذّاب کسی است که طبع او، طبیعت او، دروغ‌گویی است. هیچ‌گاه راستش را نمی‌گوید مگر اینکه از دستش در برود؛ درست مثل سیگاری قهاری که سیگار را با سیگار روشن می‌کند. حال، أمیرالمؤمنین (ع) می‌گوید: پسرم! با چنین کسی هیچ‌گاه طرح رفاقت نریز. البته کذّاب خود دو معنا دارد: ۱. معنای اول آن، این است که آدمی پیوسته و مدام دروغ بگوید. نشنیدید می‌گویند: «فلانی مثل ریگ بیابان دروغ می‌گوید»؟ یعنی دروغ خوی و عادت و طبیعت ثانوی او شده باشد. ۲. یک معنای دیگر کذّاب هم آن است که آدمی حتی یک دروغ بگوید، اما دروغی بزرگ. به چنین کسی هم کذّاب گفته می‌شود. به همین خاطر فرعونی‌ها به موسی ع گفتند: ساحِرٌ كَذّابٌ؛ چرا؟ چون مدام دروغ می‌گفت؟ نه! چون دعوی پیامبری داشت و پیامبری برای آن‌ها دروغی بزرگ بود. از این رو نگفتند او «کاذب» است، گفتند او «کذّاب» است. یا به صالح پیامبر ع می‌گفتند: بَلْ هُوَ كَذّابٌ أَشِرٌ؛ او دروغ‌گویی هوس‌باز است. چرا؟ چون دعوی پیامبری داشت. یا به وجود نازنین پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم می‌گفتند: هٰذا سَاحِرٌ كَذّابٌ؛ چرا؟ چون دعوی پیامبری را یک دروغ بزرگ می‌دانستند. پس یک معنای کذّاب، یعنی کسی که دروغی بزرگ می‌گوید؛ مثل کسانی که دعوی ارتباط با امام زمان علیه‌السلام دارند، یا کسانی که دعوی مقامات بالای معنوی و عرفانی را دارند. این‌ها هم کذّاب‌اند. و مقصود أمیرالمؤمنین از «کذّاب»، هر دو دسته این جماعت‌اند، به‌خصوص همین دسته دوم. و نهی می‌کند و نهیب می‌زند که مبادا با این‌ها ربطی و رابطه‌ای داشته باشی، مبادا ارتباط برقرار کنی، مبادا مرید و مرادبازی به راه بیندازی، مبادا به این‌ها تکیه کنی و این‌ها را تکیه‌گاه خود قرار بدهی. و آنگاه فرمود: فَإِنَّهُ كَالسَّرَابِ؛ آدم کذّاب، آدمی که بسیار دروغ می‌گوید، درست عین سراب می‌ماند. یعنی چطور سراب واقعیت را وارونه جلوه می‌دهد، کذّاب و دروغ‌گو هم دقیقاً همین‌گونه است. و آنگاه نمونه‌ای از وارونه نشان دادن واقعیت و حقیقت را اشاره می‌کند و می‌فرماید: يُقَرِّبُ عَلَيْكَ الْبَعِيدَ وَ يُبَعِّدُ عَلَيْكَ الْقَرِيبَ؛ کار آدم دروغ‌گو آن است که دور را نزدیک و نزدیک را دور می‌نماید. شما شبکه‌های اجتماعی را ببین. کسانی که سخنران‌های انگیزشی هستند و سخنان انگیزشی می‌گویند و رؤیا می‌فروشند و هیجان را به جوانان تزریق می‌کنند اینها با وعده‌ها و ترانه‌های شیرین و شیک، آرزو می‌سازند؛ مثل اینکه می‌گویند اگر مثلاً دست به قلم شوید و روزانه چند صد بار بنویسید «من ثروتمند می‌شوم»، قطعاً ثروتمند خواهید شد. یعنی چیزی که مثل ثروتمند شدن و موفق شدن دور دور است، نزدیک نزدیک می‌کنند و می‌گویند: اگر این چند جلسه سخنرانی من را گوش بدهید، شما میلیاردر خواهید شد. و گاهی یک سی‌دی را یا چند سخنرانی را چند ده میلیون به خلق خدا قالب می‌کنند و آنها را سر کیسه می‌کنند. و از آن طرف، گنجینه‌های عظیمی که در کنار آدمی هستند، مثل عقل، تجربه، زحمت و تلاش، مطالعه و تفکر، یک پیر دانا، یک مادر دعاگو، کوچک نموده و از ذهن‌ها دور می‌سازند. و بالاتر از این، قرآن، نهج‌البلاغه، کلام اهل‌بیت، این‌ها را از ذهن‌ها و اذهان جوانان دور می‌کنند که این‌ها حرف‌های گذشتگان است، جواب‌گوی امروز نیست، کاربرد ندارد، کاربردی نیست. بعضی‌هاشان هم که رندتر از این حرف‌ها هستند، آیات و روایات را به خدمت می‌گیرند. اما متاسفانه بعضا هم غلط می‌خوانند هم غلط معنا می‌کنند هم غلط برداشت می‌کنند. و مردم بیچاره و عجول، برای چنین کسانی سر و دست می‌شکنند و چه عمرها که تلف می‌کنند و چه سرمایه‌ها که هدر می‌دهند، و آخرش هم راه به جایی نمی‌برند. همین کسی که چند وقت پیش، در همین سازمان خودش را از پشت بام ساختمان اداری پرتاب کرد، در جیبش کاغذی پیدا کرده بودند که نوشته بود: «من ثروتمند می‌شوم». و به خاطر بدهکاری‌هایی که بالا آورده بود، خودکشی کرد. و این نتیجه تکیه کردن به چنین کسانی است و رفتن به در خانه چنین کسانی. امام باقر علیه‌السلام به دو نفر فرمود: شَرِّقَا وَ غَرِّبَا فَلاَ تَجِدَانِ عِلْماً صَحِيحاً إِلاَّ شَيْئاً خَرَجَ مِنْ عِنْدِنَا أَهْلَ اَلْبَيْتِ و أمیرالمؤمنین علیه السلام می‌فرماید: مبادا با این‌ها سر و سری پیدا کنی، ربط و رابطه‌ای پیدا کنی، مبادا روی اینها حساب باز کنی، تکیه کنی؛ که با همان شدتی که امروز تو را امیدوار می‌کنند، روزی ناامید خواهند ساخت و روح و روانت را پشیمان و پریشان خواهند نمود. نتیجه‌ اینکه: در نگاه أمیرالمؤمنین علیه‌السلام، دوری از افراد کذّاب نه‌تنها توصیه اخلاقی، بلکه شرطی حیاتی برای سلامت عقل، دین، امید، و حرکت صحیح در مسیر زندگی است. و دروغ‌گو با وارونه نشان دادن واقعیت‌ها، انسان را از حقیقت، از خدا، و از خودش دور می‌کند. برای پیاده‌سازی این حکمت در زندگی: ۱. رفت و آمد و رفاقت‌های خود را مرور کن. ببین آیا کسی در دایره ارتباطات تو هست که طبعش بر دروغ است؟ ۲. در برابر وعده‌های سریع و بدون زحمت محتاط باش. به‌ویژه در فضای مجازی و تبلیغات. ۳. به منابع اصیل و مطمئن در دین، دانش، و رشد فردی مراجعه کن. از اهل‌بیت علیهم‌السلام، قرآن، و اندیشمندان واقعی بهره ببر. ۴. احساساتت را با عقل مدیریت کن. هر چیزی که بیش از حد تو را هیجانی می‌کند، یک‌بار دیگر از منظر خرد بررسی‌اش کن. ۵. یاد بگیر فرق بین "الهام‌بخش واقعی" و "دروغ‌گوی انگیزشی" را تشخیص بدهی. همیشه از خودت بپرس: این حرف‌ها مرا به تلاش و تفکر دعوت می‌کنند یا صرفاً رویا می‌فروشند؟ ... کانال تفسیر قرآن کریم : https://castbox.fm/ch/4548650 کانال تفسیر گزیده (۶۰۴ روز با قرآن) : https://castbox.fm/ch/5687188 امام زمان (عج) : https://castbox.fm/ch/4828360 کانال شرح گلستان سعدی : https://castbox.fm/ch/4757516 کانال شرح اشعار سعدی : https://castbox.fm/ch/4748332 ...

نظرها