حکمت ۳۹ بخش دوم

تکمیل این اپیزود

اگر مهمان یا اسپانسری جا افتاده، از فهرست موجود انتخاب کن یا نام تازه‌ای پیشنهاد بده. پیشنهادها بعد از بررسی مدیر عمومی می‌شوند.

متن منتشرشده توسط پادکستر

توضیحات اپیزود

وَ قَالَ (علیه السلام): لَا قُرْبَةَ بِالنَّوَافِلِ، إِذَا أَضَرَّتْ بِالْفَرَائِضِ. امیر گلها که درود خدا بر او باد فرمود: ‌هرگاه انجام امور مستحب، به وظایف واجب آسیب رسانَد یا آن‌ها را به حاشیه براند، نه‌تنها موجب نزدیکی به پروردگار نمی‌شود، بلکه بُعد و دوری از مقام قرب الهی را در پی دارد. واژه‌ها: لَا: نه، هرگز، هیچ‌گاه قُرْبَةَ: نزدیکی، تقرب، پیوند با خدا بِالنَّوَافِلِ: با مستحبات، به وسیله‌ی کارهای مستحب، با عبادت‌های اضافی إِذَا: اگر، زمانی که، هرگاه أَضَرَّتْ: آسیب رسانَد، زیان بزند، لطمه بزند بِالْفَرَائِضِ: به واجبات، به کارهای فرض شده، به تکالیف ضروری شرح: خانه از پای‌بند ویران است خواجه در بند نقش ایوان است پای‌بند یک خانه یعنی بنیان و اساس و شالوده آن؛ یعنی پایه‌ها و ستون‌های آن. این‌ها اصل و مهم‌ترین بخش خانه‌اند و نقش و نگارها و تزیینات، همه فرع‌اند. اگر به جای پرداختن به پای‌بند خانه، تمام توجه و تمرکز روی تزیینات و دکور آن خانه باشد، بی‌شک آن خانه فرو خواهد ریخت و آدمی به آمال و آرزوهای خود نزدیک نخواهد شد. بر همین اساس، وجود نازنین أمیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌فرماید: اصل و فرع کنید، و پیش از فرع به اصل بپردازید. مبادا با پرداختن به فرع، به اصل آسیب بزنید؛ که در این صورت هیچ سود و بهره‌ای نخواهید داشت. فرمود: لَا قُرْبَةَ بِالنَّوَافِلِ، إِذَا أَضَرَّتْ بِالْفَرَائِضِ. هرگز به کمک مستحبات، قرب و تقرّب حاصل نمی‌شود، هنگامی که با انجام آن مستحبات، به واجبات و امور مهم و اصولی آسیب برسد. حال چه باید کرد؟ باید اصل و فرع نمود و در ابتدا سراغ اصل‌ها رفت.‌و باید ارزش‌گذاری کرد و نخست به سراغ باارزش‌ترین‌ها رفت. و آن اصل ها و باارزش‌ترین‌ها، همان واجبات‌اند. یک تعبیر دقیق و بسیار کاربردی، همین أمیرالمؤمنین علیه‌السلام در جای دیگری دارد، درباره‌ی سقوط حکومت‌ها. می‌فرماید: يُسْتَدَلُّ عَلَى إِدْبَارِ الدُّوَلِ بِأَرْبَعٍ: یعنی به چهار دلیل دولت‌ها سقوط می‌کنند: ۱. تَضْيِيعِ الْأُصُولِ: رها کردن اصول؛ یعنی چیزهایی که اساس و بنیان جامعه هستند و از ضرورت و اهمیت و اولویت بیشتری برخوردارند. ۲. وَالتَّمَسُّكِ بِالْفُرُوعِ: چسبیدن به فروع؛ یعنی درگیر شدن با مسائلی که درجه‌ دو و سه‌اند، و اولویت چندانی ندارند. برای مثال: پرداختن به منکرات مسئولین اصل است یا پرداختن به منکرات مردم؟ مسلماً پرداختن به منکرات مسئولین چرا که مردمان تابع حاکمان خودند و رنگ آنها را می‌گیرند و همرنگ آنها می‌شوند. یا حل مسائل معیشتی اصل است یا تمرکز روی مقوله حجاب؟ ممکن است کسی بگوید: هر دو اصل‌اند، هم معیشت هم حجاب. بسیار خوب. در این‌جا باید به یک قاعده‌ مهم توجه کرد که برآمده از کلام اهل بیت است و در فقه و عقل نیز جاری‌ست: و آن قاعده‌ی تزاحم است. یعنی وقتی دو اصل در کنار هم قرار می‌گیرند و امکان اجرای هم‌زمان‌شان وجود ندارد، باید دید کدام مقدم است. چگونه تشخیص دهیم؟ از دو راه. اول اینکه: ببینیم کدام یک بدل دارد و کدام ندارد؟ فرض کنید شما در حال اقامه‌ی نماز واجب هستید و هم‌زمان، کودکی افتاده در استخر و دست و پا می زند. و در اینجا نماز واجب است، و نجات جان طفل هم واجب. اما نمی‌توان هر دو واجب را هم‌زمان انجام داد. و در این‌جا می بینیم: – نماز، بدل دارد؛ و می‌توان دوباره آن را خواند. – اما جان طفل بدل ندارد؛ پس باید نماز را بشکنی و جان او را نجات دهی. و دوم اینکه: توجه به زمان؛ و اینکه کدام عمل، زمان و فرصت انجام کمتری دارد؟ همان اولویت پیدا می کند. و آن‌چه وقت و فرصت بیشتری دارد فعلا باید کنار گذاشت. و در اینجا هم باید دید معیشت فرصت و زمان بیشتری دارد یا پرداختن به مسئله حجاب. کدام اگر تاخیر بشود آسیبش کمتر یا بیشتر است. ۳. وَتَقْدِيمِ الْأَرَاذِلِ: مقدم داشتن انسان‌های بی ارزش، کم‌ارزش، نابلد و ناآزموده. یعنی کسانی که صلاحیت و توانایی لازم را ندارند، در رأس کارها گذاشته و گماشته شوند. ۴. وَتَأْخِيرِ الْأَفَاضِلِ: کنار گذاشتن انسان‌های ارزشمند، دانا، کاربلد و باتجربه. وقتی چنین کسانی حذف شوند، ساختار اداره‌ی جامعه فرو خواهد ریخت. از اینرو أمیرالمؤمنین علیه‌السلام به صراحت می‌فرماید: این چهار عامل، مایه‌ی سقوط هر حکومت است؛ اما نه فقط حکومت‌ها، بلکه افراد نیز با همین الگو سقوط می‌کنند. هر کسی در زندگی فردی خود اگر اصل را رها کند و به فرع بچسبد، یعنی واجبات و امورات مهم و اولویت دار را رها کرده و به مستحبات و مسائل غیر مهم بپردازد، یا امورات بی‌ارزش را مشغول و امورات ارزشمند را ترک کرده و کنار بگذارد، بدون شک سقوط خواهد کرد. و این دقیقاً علت سقوط اکثریت مردم است. زیرا اصول را رها و درگیر حواشی و فروع شده‌اند. در جایی هم تصریخ کرده و فرمود: إِنَّ كَثِيرًا مِنَ النَّاسِ يَطْلُبُونَ الْفُضُولَ وَيَضَعُونَ الْأُصُولَ. بیشتر مردم این‌گونه‌اند که دنبال حاشیه‌ها می‌روند و اصول را رها می‌کنند. و آنچه برایشان جاذبه دارد حاشیه‌ها هستند. واقعاً هم همین‌طور است. شما می بینی که حاشیه‌ی فوتبال از خود فوتبال جذاب‌تر و پرمخاطب‌تر است. برنامه‌ی نود، بیشترین مخاطب را داشت؛ چون بیشتر به حواشی می‌پرداخت. در شبکه‌های اجتماعی نیز، حاشیه‌ی زندگی افراد بیشترین بازدید را دارد، نه واقعیت زندگی‌شان و زندگی واقعی شان. در جایی دیگر می‌فرماید: مَنْ اشْتَغَلَ بِالْفُضُولِ فَاتَهُ مِنْ مُهِمِّهِ الْمَأْمُولِ. هر کسی خود را مشغول امور حاشیه‌ای و بیهوده کند، از امور مهمی که از او امید می‌رود، غافل خواهد شد. و و در جایی درمان و علاج را هم فرمود: كُنْ مَشْغُولًا بِمَا أَنْتَ مَسْؤُولٌ. مشغول کاری باش که فردا از تو بازخواست خواهند کرد. و به خداوندی خدا قسم، این‌ها درس‌های ناب زندگی‌اند. و در جای جای زندگی کاربرد و کارایی دارد. به عنوان نمونه: الان وقت فوتبال است و مشغول تماشای آن هستی، اما پدر و مادرت در خانه خود تنها و غریب نشسته و چشم انتظار شما هستند و نیاز به توجه و محبت شما دارند. أمیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌فرماید: از من می شنوی تلویزیون را خاموش کن، و شتابان خود را به پدر و مادرت برسان. چرا که فردا از تو نمی‌پرسند: «فوتبال دیدی یا نه؟» بلکه می‌پرسند: هوای پدرت و مادرت را داشتی یا نه؟ و اگر چنین کنی ای خوشا بحالت. که در کلامی فرمود: طُوبَى لِمَنْ جَعَلَ كُلَّ جِدِّهِ لِمَا يُنْجِيهِ. ای خوشا بر احوال کسی که تمام تلاش خود را صرف چیزی کند که او را نجات می‌دهد. نتیجه‌ اینکه: نجات انسان، در گرو شناخت "اصل" و "فرع" در زندگی است. هر که اصل‌ها را بشناسد و به آنها اولویت دهد، در دنیا و آخرت سربلند خواهد بود؛ و هر که در حاشیه‌ها غرق شود، از حقیقت دور خواهد ماند. برای پیاده‌سازی این حکمت در زندگی: ۱. هر روز از خودت بپرس: آیا کاری که الان انجام می‌دهم، جزء "امور اصلی" است یا "فرعی"؟ ۲. واجبات و امورات مهم و پر اهمیت را اولویت بده؛ مخصوصاً در خانواده، عبادات، معاش و روابط اجتماعی. ۳. در تزاحم‌ها، اول وقت و جایگزین را بسنج. ببین کدام کار فرصت‌پذیرتر است و کدام بی‌بدیل. ۴. مراقب باش با امور بیهوده مثل پرسه‌زدن در فضای مجازی، حاشیه‌ها، سرگرمی‌های بی‌ثمر وقتت را نسوزاند. ۶. مشغول کاری باش که فردا از تو درباره‌اش سؤال می‌شود؛ و مورد بازخواست قرار می‌گیری. ... کانال تفسیر قرآن کریم : https://castbox.fm/ch/4548650 کانال تفسیر گزیده (۶۰۴ روز با قرآن) : https://castbox.fm/ch/5687188 امام زمان (عج) : https://castbox.fm/ch/4828360 کانال شرح گلستان سعدی : https://castbox.fm/ch/4757516 کانال شرح اشعار سعدی : https://castbox.fm/ch/4748332 ...

نظرها